Έχω περάσει μέσα από πολλούς δρόμους πίστης, μη πίστης, ορθοδοξίας, μη ορθοδοξίας, φανατισμού και αδιαφορίας. Πάντα με "έτρωγε" μέσα μου η ανάγκη να πιστέψω, η πίστη στο ανώτερο, η ελπίδα σε κάτι πάνω από όλους και όλα. Παράλληλα, πάντα ήθελα να είμαι δίκαιος με τον εαυτό μου, με τα πιστεύω μου, με τους άλλους, με αυτά που διαβάζω, με τη ζωή. Δεν ήθελα να παρασύρομαι από κάποια ιδεολογία ή μεγάλη ιδέα ή φιλοσοφία που προτείνει κάποιος (αρχαίος, νέος δεν έχει σημασία για μένα, ο άνθρωπος από το ίδιο υλικό είναι φτιαγμένος όποτε και αν γεννήθηκε) αν δε τη δοκιμάσω πρακτικά στη ζωή μου να δω αν έχει πρακτική αξία και αν μπορεί να μου δώσει, εμένα και τον ανθρώπων γύρω μου, χαρά.
Διάβαζα πολλά, μελετούσα, αναζητούσα, δοκίμαζα, και ακόμα αυτό κάνω.
Ως παιδί, πίστεψα στο Θεό που μας έμαθαν στο σχολείο - το καλό παππούλη που μας έφτιαξε και μας προστατεύει. Ως λίγο μεγαλύτερο παιδί, αργότερα, άρχισα να πιστεύω στο Θεό που μας έμαθαν στην εκκλησία - το καλό παππούλη που μας έφτιαξε, μας προστατεύει, αλλά και μας τιμωρεί, γιατί είμαστε εκ φύσεως αμαρτωλοί και λάθος σε ότι κάνουμε - θα μας σώσει μετά θάνατον. Ως έφηβος άρχισα να αμφισβητώ όλα αυτά και πέρασα από το στάδιο αναζήτησης και άλλων θρησκειών - είπα "Δε μπορεί μόνο εμείς, οι καλοί Χριστιανοί, να ξέρουμε το Θεό και να σωθούμε. Είναι άδικο και αυτοακυρώνει την ίδια την ύπαρξη του Θεού". Ως μεγαλύτερος έφηβος άρχισα να αμφισβητώ την ίδια την ύπαρξη του Θεού: "Γιατί τέτοια αδικία, πόλεμος, και δυστυχία αν όντως υπάρχει Θεός;", "Μήπως όλα αυτά είναι ένα μεγάλο ψέμα;", "Μήπως μας δουλεύουν όλοι και μήπως η θρησκεία είναι απλά μεγάλο θεσμικό όργανο ελέγχου του κόσμου;". Βγαίνοντας από την εφηβεία άρχισα να καταννοώ τη φύση του ανθρώπου και σιγά σιγά την ανάγκη του να πιστεύει. Κατάλαβα ότι υπάρχει λόγος που υπάρχει αυτή η ανάγκη μέσα του και άρχισα να αναζητώ αυτό το λόγο. Σιγά σιγά και ως σήμερα, η στάση μου απέναντι σε αυτό το θέμα άρχισε να διαμορφώνεται βάση λογικής, επιστημονικότητας και κυρίως πρακτικότητας.
Όλη αυτή τη πορεία του νοήματος στη ζωή μου θα μπορούσα να τη περιγράψω κάπως έτσι: "προσχολική αφέλεια" - "σχολικός έρωτας" - "εφηβική ανταρσία" - "εφηβική ανεξαρτητοποίηση" - "μετεφηβική εκλογίκευση" - "διαμόρφωση προσωπικότητας των 30-40". Δε ξέρω τι έρχεται μετά, ίσως η κρίση των 40-50; Ίσως η απογοήτευση των 60-70; Ίσως η αποδοχή του θανάτου των 80 και βάλε; Μακάρι να φτάσω μέχρι εκεί να έχω να λέω :-)
Νιώθω, όμως, την ανάγκη σήμερα να γράψω τις διαπιστώσεις μου για ένα σημαντικό πράγμα για μένα και για τον άνθρωπο γενικώς, κατά τη γνώμη μου. Και αυτό είναι η απάντηση στο ερώτημα: τι σημαίνει "πιστεύω"; Πιστεύω σε ένα Θεό, σε κάτι ανώτερο, σε κάτι άλλο "εκεί έξω", ή σε κάποια ιδανικά.
Μέσα από μια πρακτική ματιά, εφόσον αυτό και μόνο έχει αξία για μένα και αυτό θα έπρεπε να έχει αξία για κάθε άνθρωπο που αναζητάει νοήματα και βαθύτερες έννοιες, προσπαθώ να εμηνεύσω την έννοια και την αξία του "πιστεύω". Τι ακριβώς σημαίνει "πιστεύω"; Τι νόημα δίνει αυτό στη ζωή ενός ανθρώπου; Τη αξία δίνει στη ζωή του;
Δύο πράγματα, κατά την εμπειρία μου, μπορεί να σημαίνει κάτι τέτοιο:
1. Πιστεύω σε κάποια ύπαρξη, κάτι ανώτερο, αόριστο, γενικό, αφηρημένο, κάτι που δε μπορώ να το ορίσω ακριβώς, αλλά κάτι με το οποίο συνομιλώ εσωτερικά μαζί του κάθε μέρα. Είναι κάτι που υπάρχει στο ασυνείδητό μου, έχει συγκεκριμένο τρόπο να μιλάει με τον εαυτό μου, να του απαντάει, να του φέρνει αντίρρηση, να τον επιβραβεύει, να τον αγαπάει ή να τον τιμωρεί. Όταν ένας άνθρωπος πιστεύει με αυτό το τρόπο, τότε έχει ορίσει μέσα του αξίες, ιδανικά, ιδεολογήματα ή ιδέες, στα οποία προσπαθεί να ανταποκριθεί άλλωτε με επιτυχία και άλλωτε με αποτυχία. Είναι μια, μάλλον, "εφηβική" ερμηνεία του "πιστεύω". Δεν είναι καθόλου κακή ερμηνεία, ούτε άγονη. Είναι πάρα πολύ γόνιμη, εφόσον είναι το πρώτο στάδιο στο να αρχίσεις να διαμορφώνεις το χαρακτήρα σου "απέναντι' σε αυτή την ανώτερη ύπαρξη και στα ανώτερα ιδανικά. Σε αυτό, βέβαια, το στάδιο υπάρχουν και πολλοί κίνδυνοι. Υπάρχει ο κίνδυνος να εγκλωβιστείς μια ζωή, να φανατιστείς, να το κάνεις θρησκεία, να το κάνεις σκοπό ζωής, να αρχίσεις να συγκρούεσε συνέχεια με αυτή την "ύπαρξη" ή να αφήσεις αυτή την "ύπαρξη" να σε κατηγορεί και να σε τιμωρεί συνέχεια. Αυτό το τρόπο πίστης έμαθα και βίωσα από πολλούς ανθρώπους της Ορθοδοξίας, αλλά και άλλων θρησκειών, από ανθρώπους που δεν κατάφεραν ποτέ να βγουν και να περάσουν στο στάδιο του ανεξάρτητου τρόπου σκέψης. Το ίδιο, όμως, ακριβώς μπορεί να πάθει και να κάνει και ένας "άθεος". Αν αυτό στο οποίο πιστεύεις είναι ένα πρόσωπο ανώτερο ή όχι, δε σε κάνει θεϊστή ή άθεο, κατά τη γνώμη μου. Ο "τρόπος" με τον οποίο πιστεύεις σε αυτό που πιστεύεις σε ορίζει. Και ο φανατικός άθεος που προσπαθεί κάθε τόσο να αποδείξει τη μη ύπαρξη του Θεού, να κατηγορίσει αυτούς που πιστεύουν και να δώσει τη μάχη του για να αφανιστεί ο θεϊσμός, είναι το ίδιο εγκλωβισμένος στην ιδέα του και στα ιδανικά του με τον φαναταικό χριστιανό - π.χ. - που προσπαθεί να σε πείσει για την ύπαρξη του Χριστού, πηγαίνει κάθε 5 λεπτά να προσευχηθεί, και διαβάζει τη Καινή Διαθήκη κάθε μήνα. Άρα, επαναλαμβάνω, ο τρόπος που πιστεύεις στο οτιδήποτε ορίζει την ύπαρξή σου και όχι αυτό στο οποίο πιστεύεις.
2. Ο δεύτερος τρόπος πίστης λέει "...κι έχει ο Θεός", όπως λέει και ο λαός μας. Δηλαδή, είμαι εδώ, στο σήμερα, κάνω αυτά που αγαπάω, κάνω αυτά που μου αρέσουν, δημιουργώ, παλεύω, αγωνίζομαι, είμαι ο εαυτός μου..."κι έχει ο Θεός". Τίποτε παραπάνω, τίποτε παρακάτω. Απλά είμαι ο εαυτός μου και ζω τη μέρα μου όπως μπορώ καθημερινά. Το πού και το πότε και το γιατί δε με απασχολούν. Το μόνο που με απασχολεί και ορίζει τις αποφάσεις μου είναι η ευτυχία και η πληρότητα στη ζωή μου - με πρακτικό και άμεσο τρόπο: τι κάνω και γεμίζει η ψυχή μου, τι κάνω και νιώθω πλήρης, τι κάνω και νιώθω ολοκληρομένος; Εϊναι μια στάση ζωής που, μάλλον, "αφήνει το μέλλον στο Θεό". Το τώρα της ύπαρξής σου ορίζει τη πορεία σου και τη ζωή σου - είτε έχεις κάποια "ανώτερα ιδανικά" μέσα σου είτε έχεις κάποιο "ανώτερο χαρακτήρα" ως κανόνα στη ζωή σου. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, το σημείο αναφοράς είναι το αίσθημα εσωτερικής πληρότητας που σου προκαλεί ή όχι κάποιο γεγονός, κάποια ενέργειά σου. Με άλλο λόγιο, ποιος "τρόπος" ύπαρξης σε κάνει και νιώθεις καλά με αυτό που είσαι. Και εδώ η απάντηση έρχεται αυτόματα, χωρίς κόπο, χωρίς φιλοσοφία, χωρίς πολλά "αν" και "ίσως". Διότι η απάντηση είναι ήδη μέσα σου. Ο κάθε άνθρωπος είναι φτιαγμένος να μπορεί να "είναι καλά". Τόσο απλά. Είναι φτιαγμένος να μπορεί να "κάνει", να "είναι". Ο "τρόπος" ύπαρξης του κάθε ένα είναι δικός του, μοναδικός. Αυτός ο "τρόπος" είναι που απαντάει σε όλα τα ερωτήματα της ύπαρξης κάθε μέρα. Και εκεί δε χωράνε απορίες και συζητήσεις ανούσιες για το ποιος έφτιαξε το κόσμος, αν το δημιούργησε κάποιος Θεός με άσπρα μαλλιά ή κάποιο μεγάλο μπαμ μπουμ.
Εφόσον, λοιπόν, ο εγκέφαλός μας είναι φτιαγμένος να δημιουργεί ερωτήματα και να αναζητά απαντήσεις, το ερώτημα στη μικρή αυτή ζωή μας δε θα έπρεπε να είναι "Υπάρχει Θεός;". Το ερώτημα θα έπρεπε να είναι "Πώς μπορώ να ζήσω αυτή τη ζωή πλήρης και ευτυχής;". Τι με κάνει να είμαι καλά; Ποιος τρόπος ζωής; Και πιστεύω ότι κάθε υγιής άνθρωπος αυτό προσπαθεί να απαντήσει κάθε μέρα στη ζωή του με τον αγώνα του. Η απάντηση είναι μέσα του, υπάρχει μέσα του, στο τρόπο που είναι φτιαγμένος: "είμαι ευτυχής όταν νιώθω ευτυχής". Για το κάθε ένα μας διαφορετικό, μοναδικό, και ιερό..!
